Justin Timberlake'in yakalandığı Lyme hastalığı hakkında bilinen 11 yanlış

Son yıllarda birçok ünlü isim Lyme hastalığıyla mücadele ettiklerini açıklamıştı. Komedyen Amy Schumer, şarkıcılar Justin Bieber ve Shania Twain ile The Real Housewives of Beverly Hills dizisinin eski yıldızı Yolanda Hadid bu isimler arasında yer alıyor.

Justin Timberlake ise İstanbul konseri sonrası Lyme hastalığına yakalandığını duyurdu. Hastalıkla ilgili merak edilenleri ve bilinen 11 yanlışı  Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji Uzmanı Prof. Dr. Vedat Turhan yanıtladı.

 LYME NEDİR? TEŞHİSİ NEDEN ZOR?

Lyme hastalığı, genellikle belirsiz, gizemli semptomlarla birlikte gelen ve doğru teşhis konulmasını zorlaştıran, kene ve benzeri haşere kaynaklı bakteriyel bir hastalıktır. Yüzlerce başka hastalığı taklit edebilir ve diğer hastalıklarla karıştırıldığı için teşhis edilmesi zordur. Yıllarca sinsice devam edebilir ve ne yazık ki bu hastalara yanlış tedavi uygulanabilmektedir. Belirtileri birçok hastalıkla karıştırıldığı için Lyme hastalığına son yıllarda "sessiz pandemi",  "büyük taklitçi" veya "sessiz katil" gibi tanımlamalar da yapılmaktadır. Lyme hastalığı, kronik yorgunluk sendromu, fibromiyalji, ALS, Alzheimer hastalığı, depresyon, uykusuzluk ve romatoid artrit, sjogren, SLE ve multipl skleroz gibi otoimmün bozukluklar dahil olmak üzere çok çeşitli hastalıkları taklit edebilir. Bu nedenle de teşhisi zor olabilmektedir.  ABD de İlk fark edilen salgın ve vakalar 1977'de Connecticut'ta Lyme kasabasında ortaya çıktığı için hastalığa kasabanın adı verilmiştir, etken olan bakteriye ise sahada ilk bilimsel çalışmaları yapan Dr William Burgdorferi'nin soyadından dolayı "Borrelia burgdorferi" adı verilmiştir.

 LYME HASTALIĞININ BELİRTİLERİ NELERDİR?

Lyme hastalığına yakalananlarda boğaz ağrısı, baş ağrısı, ciddi yorgunluk, lenf bezi şişliği, titreme ve ateş görülebilir. Bu belirtiler yerini sonra gezici tipte eklem ve kas ağrılarına bırakır. Eklem ağrıları dişlerde ve çene ekleminde de oluşabilir. Lyme hastalığı nörolojik tutulum göstererek kas seğirmesi, deride duyu bozuklukları, karıncalanma, hissizlik, deride yanma ve zonklayıcı ağrılara da yol açabilir. Lyme hastalığı yüz felcinin en önemli sebeplerinden birisidir. Beyin tutulumu yapabilir. Böylelikle kısa süreli hafıza, dikkat ve konsantrasyon bozukluğu görülebilir. Lyme hastalığı aynı zamanda önemli psikiyatrik semptomlara yol açabilir. Panik atak, anksiyete, depresyon Lyme hastalığının belirtilerindendir. Bunun yanında hastalarda ankiliozan spondilit, seronegatif artritler, RA gibi romatizmal hastalık belirtileri de görülebilmektedir.

LYME HASTALIĞI HAKKINDA BİLİNEN 11 YANLIŞ

 1. YANLIŞ; Lyme hastalığı sadece kene tutulması ile bulaşır; Doğrusu Lyme hastalığının pek çok haşere ile bulaşabildiğidir. Sinek, böcek, at sineği, tahta kurusu, kedilerle gelen bit ve  pireler de Lyme hastalığı etkeni olan Borrelia     bakterisini taşıyabilirler ve hastalığa neden olabilirler.

 2. YANLIŞ; Lyme hastalığı kişiden kişiye bulaşmaz;  Yine eski bir bilgi olarak Lyme hastalığının kişiden kişiye bulaşmadığı, insanlar arasında geçiş göstermediği ifade edilmektedir. (Lyme hastalığının eşler arasında bulaştığını onlarca vakada görmekteyiz. Yine Annenin Lyme hastalığı etkeni olan Borrelia enfeksiyonu ile enfekte olması durumunda bu enfeksiyon plasenta aracılığıyla çocuklara geçebilmektedir. Yani Lyme doğumsal yani konjenital enfeksiyonlara neden olabilmektedir. Bu oran kimi kaynaklarda %50 oranında gösterilmektedir.

3. YANLIŞ; Lyme Hastalığı sadece Amerika kıtasının bir hastalığıdır; Doğrusu Lyme hastalığı esas olarak Kuzey yarı kürenin bir hastalığıdır. Tüm Avrupa ve bu arada Balkanlar ve Türkiye'de de yaygın bir enfeksiyon hastalığı konumundadır. Ancak pek çok vakaya tanı konulamadığı için gözden kaçmaktadır.

4. YANLIŞ; Lyme Hastalığı sadece akut olarak seyreder kronikleşmez; Doğrusu Lyme vakalarının önemli bir kısmı başlangıçta teşhis edilip tedavi verilemediği için kronikleşebilmektedir.

5. YANLIŞ; Lyme Hastalığında % 80 oranında Cilt Lezyonu Görülmektedir; Lyme Hastalığının akut döneminde boğa gözü belirtisi adı da verilen kenenin tutunduğu cilt alanında bir kırmızı merkezi yuvarlak daire ve onun da etrafında yaklaşık 5 cm ² çapında ya da daha büyük bir başka kırmızı büyük halkadan oluşan lezyon vardır. Bu hedef tahtası görünümüne de benzetilen cilt lezyonuna "Eritema kronikum migrans" adı verilmektedir.

Doğrusu bu boğa ya da öküz gözü belirtisi olarak da anılan cilt lezyonunun çok önemli bir belirti olmakla birlikte vakaların sadece %18-20 sinde oluştuğu şeklindedir. Dolayısıyla pek çok akut lyme vakası daha başlangıçta teşhis edilemeden kronikleşebilmektedir.

6. YANLIŞ; Lyme hastalığı sadece bir, iki haftalık antibiyotik tedavisi ile iyileşip sonlanır; Doğrusu Lyme hastalığı akut dönemde yani başlangıç döneminde yakalansa bile 6-8 haftalık antibiyotik tedavilerine ihtiyaç duyulmaktadır.  Aksi takdirde kısa süreli tedavi verilen vakalarda nüks ve kronikleşme riski oldukça yüksektir.

 7.  YANLIŞ; Lyme teşhisinde önce ELİZA bazlı Borrelia Ig M ve Ig G antikorlarına bakılır. Bu test pozitif çıkar ise yapılacak olan Western Blott Borrelia Ig M ve Ig G antikor testleriyle doğrulanması gerekir . Eğer her iki test ile de pozitif sonuç elde edilememiş ise bu vaka lyme değildir; Doğrusu yeni başlayan akut lyme vakalarında ilk başvuru anlarında ya da 10 gün kadar sonra alınacak kan numunelerinde klasik olarak bilinen ikili algoritma (ELİZA ve Western Blott Borrelia antikor testleri) çoğu vakada pozitif olarak çıkmakla birlikte kronik seyir gösteren Lyme vakalarında bu testler %90 oranında yanlış negatif olarak sonuçlanmaktadır.

8. YANLIŞ; Lyme teşhis ve tedavisinde tek geçerli rehber ABD'deki İDSA derneğine ait lyme rehberidir; Bu rehberin Dünyadaki etkisi önemli olmakla birlikte birçok yanlışı da içermektedir ve şu anda tartışılmaya açılmış ve hatta mahkemelik olmuş bir rehber durumundadır. Amerikan Connecticut Eyalet savcısı Richard Blumenthal Lyme derneklerinden ve bilirkişilerden de almış olduğu bilgiler ve veriler doğrultusunda İDSA derneğinin Lyme rehberi penelistlerine yönelik ciddi eleştiriler yöneltmiş ve bu husus mahkeme kayıtlarına geçmiştir.  Ayrıca 11 Avrupa Birliği ülkesindeki toplam 86 civarındaki Lyme Derneği bir araya gelerek Amerikan Enfeksiyon Hastalıkları Cemiyeti (IDSA)’nın mevcut hatalı Lyme rehberini ciddi bir şekilde protesto eden bir manifesto yayınlamışlardır. Ayrıca Almanya gibi lyme vakalarının çok görüldüğü bir ülkede 102 hekimin imzası ile güncel ve gerçek bilgilere dayalı bir teşhis ve tedavi rehberi yayınlanmıştır: "Diagnosis and Treatment of Lyme borreliosis (Lyme disease)" Guidelines of the German Borreliosis Society Revised 2nd edition: December 2010 ". 

 9. YANLIŞ; Lyme teşhisinde sedece ELİZA/ İFA bazlı - Borrelia antikor testi ve gerekirse Western Blott-Borrelia antikor doğrulama testlerinin yapılması yeterlidir. Her iki testte pozitif çıkmaz ise Lyme hastalığı teşhisi konulamaz; Doğrusu özellikle yine Almanya'da olmak üzere akut vakaları bir ölçüde teşhis edebilen ancak kronik vakalarda %90 yalancı negatif çıkabilen (ELİZA ve Western Blott Borrelia Antikorları) testler yerine Borrelia ELİSPOT  ve LTT Borrelia gibi testler geliştirilmiş ve tüm Avrupa’daki hastaların hizmetine sunulmuştur. Bu testler ülkemizde bazı büyük şehirlerdeki farklı laboratuvarlar aracılığıyla da yapılabilmektedir. Son 5 yılda kişisel olarak karşılaştığımız binlerce Lyme vakasındaki gözlemlerimize dayanarak belirtmek gerekirse yaklaşık 100 yıldır kullanılan "Karanlık saha mikroskopisinin” kadim bir metod olarak Lyme vakalarının teşhisinde çok önemli bir yere sahip olduğunu ve Borrelia ELİSPOT ya da LTT Borrelia gibi modern tekniklerin de %70-80 kadar vakada karanlık saha mikroskopisi sonuçlarını teyit ettiğini önemle vurgulamak isterim. Burada unutulmaması gereken hususlar kadim ve dışa bağımlı olmayan dolayısyla benim de kişisel olarak çok sevdiğim bir test olan "karanlık saha mikroskopisi’nde sınırlayıcı bir faktör olmamakla birlikte Borrelia ELİSPOT ya da LTT-Borrelia gibi sero-immünolojik tetkiklerde hastanın halen immünsüpresif bir tedavi alıyor olması ya da immün düşkün bir birey olması bu testleri o kişiler için geçersiz hale getirebilmektedir.

10. YANLIŞ; Lyme hastalığı sadece Enfeksiyon hastalıkları uzmanlarının bilmesi gereken bir hastalıktır; Doğrusu Lyme hastalığı ya da Borrelia Enfeksiyonu tüm doku ve sistemleri tutabildiği için son yıllarda multistemik bir infeksiyon hastalığı  (MSID) olarak bilinmektedir. Ayrıca 360 dan fazla hastalığı taklit eden bir hastalık konumundadır. Dolayısıyla sadece enfeksiyon hastalıkları uzmanlarının değil, tüm branş hekimlerinin ve aile hekimlerinin de çok iyi bilmesi  ve takip etmesi gereken çok yaygın adeta sessiz salgın diyebileceğimiz bir enfeksiyon hastalığı konumundadır.

11-   YANLIŞ; Lyme Hastalığı ya da Borrelia enfeksiyonu izole bir hastalıktır. Başka kondisyonlarla ilişkisi yoktur; Doğrusu özellikle kronik lyme enfeksiyonu vücutta inflamatuvar ve / veya otoimmün hastalıklara da sebep olabilmektedir. Bu tablolar ise romatoid artrite benzer tablolardan multiple skleroz benzeri tablolara ve üveitlere kadar birçok tablo ile karıştırılmalarına neden olabilmektedir. Bu sebeple otoimmün hastalık teşhisi konulurken lyme hastalığının çok iyi evalüe edilmesi ve ekarte edilmesi gerekmektedir. Burada dikkat edilecek husus ise yukarıda bahsettiğimiz yalancı negatifliklerden dolayı sadece eliza ya da western blott bazlı Borrelia antikor testleri değil "karanlık saha mikroskopisi", Borrelia-ELISPOT ya da LTT_Borrelia gibi testler de kullanılmak suretiyle bu taklitçi hastalık varsa teşhisi ile tedavisi için uğraşılmalıdır.

Lyme Hastalığında Erken Müdahele Önem Taşımaktadır

Lyme hastalığından korunmanın en iyi yolu doğada, açık havada gezintiye çıkarken pantolon, uzun kollu giysiler ve bot giymek uygun olacaktır. Kollar ve vücudun açık yerlerine kene ve haşere kovucular sürülmelidir. Sadece kene değil farklı bir böcek ya da sinek ısırmasında da bir enfeksiyon hastalıkları uzmanına başvurulmalıdır. Lyme hastalığında erken müdahale önem taşımaktadır. Bunun yanında güçlü ve dengeli bir bağışıklık sistemine sahip olmak koruyucu olabilir.