Şiddet içerikli oyunlar çocuklarda hangi riskleri büyütüyor?
Şanlıurfa ve Kahramanmaraş'taki iki okulda yaşanan saldırıların ardından dijital platformların şiddeti körükleme ve organize etmedeki tehlikeli rolünü bir kez daha gözler önüne serdi. Uzman Psikolog Mithat Bülent Baykal, şiddet içerikli oyunların çocuklarda duyarsızlaşmadan empati gelişimine, kaygıdan dürtü kontrolüne kadar birçok alanda etkiler oluşturabileceğine dikkat çekiyor...
Son yıllarda çocukların dijital oyunlarla geçirdiği süre artarken, en çok tartışılan başlıklardan biri de şiddet içerikli oyunların çocukların ruhsal gelişimi üzerindeki etkisi oluyor. Özellikle yaşına uygun olmayan içeriklere maruz kalan çocuklarda empati, dürtü kontrolü, korku toleransı ve gerçeklik algısı açısından bazı risklerin ortaya çıkabileceği belirtiliyor. Uzmanlar ise burada tek belirleyicinin oyun olmadığını, çocuğun içinde büyüdüğü aile ortamı, sosyal ilişkileri ve duygusal gelişiminin de tabloyu doğrudan etkilediğini vurguluyor.
Sürekli şiddet içeren oyunlar çocukta duyarsızlaşma yaratır mı?
Evet, duyarsızlaşma riski vardır ancak bu durum doğrudan çocuğun gerçek hayattaki kavgayı “oyun” sanacağı anlamına gelmez. Sürekli şiddetli uyaranlara maruz kalan beyinde zamanla fizyolojik tepki azalabilir, stres yanıtı daha zayıf hale gelebilir ve gerçek şiddet görüntülerine karşı empati tepkisi düşebilir.
Öte yandan çocuğun gerçek ile oyunu karıştırması çok daha sınırlı durumlarda görülür. Asıl risk, ev içinde ilgisizlik, ihmal, sınır eksikliği ya da şiddetin sıradanlaştığı bir ortam varsa ortaya çıkar. Böyle durumlarda çocuk için şiddet zamanla daha “normal” bir davranış biçimine dönüşebilir.
Oyunlarda şiddetin ödül haline gelmesi doğru-yanlış algısını etkiler mi?
Oyunlar tekrar ve ödül mekanizmasıyla çalışır. Eğer oyunda şiddet puan, başarı ya da ilerleme aracı olarak sunuluyorsa çocuk bunu hedefe giden bir yol gibi kodlayabilir. Özellikle küçük yaşlarda gerçek, kurgu ve oyun mantığı arasındaki ayrım henüz tam olarak oturmadığı için bu etki daha belirgin olabilir.
Soyut düşüncenin gelişmesiyle birlikte çocuklar oyun kurallarıyla gerçek hayat kuralları arasındaki farkı daha sağlıklı değerlendirmeye başlar. Ancak bunu destekleyecek bir yetişkin rehberliği yoksa ve çocuğun hayatı yalnızca oyun etrafında şekilleniyorsa risk artabilir.
18+ bir oyunu küçük yaşta oynamak hangi alanlarda risk oluşturur?
Yaşına uygun olmayan oyun içerikleri çocukta birden fazla alanda zorlayıcı etki oluşturabilir. Dürtü kontrolü henüz gelişim aşamasındayken yoğun şiddet temaları anlık korku, kaygı, uyku sorunları ve toplumsal uyum güçlüklerini tetikleyebilir.
Aynı zamanda empati gelişiminin sürdüğü bu dönemde işkence, toplu öldürme ya da ağır şiddet sahneleri çocuğun başkasının acısını değerlendirme biçimini olumsuz etkileyebilir. Cinsel içeriklerin erken yaşta ve şiddetle iç içe biçimde görülmesi ise sağlıksız bir cinsellik algısına yol açabilir. Yoğun korku temaları da çocukta kabuslar, içe kapanma ve sürekli tedirginlik hissi bırakabilir.
