Tembel bağırsaklarınız mı var yoksa kaslarınız mı güçsüz?

Kabızlık denildiğinde çoğu kişinin aklına az su içmek, lifsiz beslenmek veya bağırsakların yavaş çalışması geliyor. Ancak bazı kişilerde sorun bağırsakların dışkıyı ilerletememesi değil, dışkılama sırasında gevşemesi gereken pelvik taban kaslarının doğru zamanda gevşememesi olabiliyor. Bu nedenle her kabızlık şikâyetini “bağırsak tembelliği” olarak değerlendirmek ve kontrolsüz biçimde müshil kullanmak, asıl nedenin gözden kaçmasına yol açabiliyor.

Sağlıkİshale iyi gelen 8 yiyecek

Tembel bağırsak ile disfonksiyonel pelvik kaslar arasındaki temel farklar

Halk arasında “tembel bağırsak” olarak bilinen yavaş bağırsak geçişinde, dışkının kalın bağırsak boyunca ilerlemesi normalden daha uzun sürebilir. Dışkılama sıklığının azalması, karında şişkinlik, sert dışkı ve günlerce tuvalete çıkamama gibi yakınmalar görülebilir.

Pelvik taban disfonksiyonunda ise bağırsak hareketleri yeterli olsa bile dışkının son aşamada vücuttan atılması zorlaşabilir. Normal bir dışkılama sırasında karın içi basınç artarken makat çevresindeki kasların gevşemesi gerekir. Pelvik taban kasları gevşemediğinde veya ters yönde kasıldığında kişi dışkıyı çıkarmakta zorlanabilir. Bu tablo, dışkılama bozukluğu veya pelvik taban uyumsuzluğu olarak da adlandırılabilir.

İki durum birbirine benzeyen şikâyetlere yol açsa da izlenecek yaklaşım aynı değildir. Bu nedenle özellikle uzun süredir devam eden ve alışkanlık değişikliklerine rağmen düzelmeyen kabızlıkta, sorunun hangi aşamada ortaya çıktığının belirlenmesi önem taşır.

Pelvik tabanın doğru çalışmadığını gösteren belirtiler nelerdir?

Tuvalette uzun süre kalmak, çok fazla ıkınmak ve dışkılama sonrasında bağırsakların tam boşalmadığı hissini yaşamak pelvik taban problemiyle ilişkili olabilir. Bazı kişiler dışkının çıkış noktasında takıldığını veya bir engelle karşılaştığını ifade edebilir.

Sık görülebilen diğer belirtiler arasında şunlar yer alır:

·       Tuvalet ihtiyacı olmasına rağmen dışkıyı çıkaramama
·       Dışkılama sırasında aşırı zorlanma
·       Parçalar hâlinde ve birkaç denemede dışkılama
·       Makat ya da vajina çevresine elle destek verme ihtiyacı
·       Tuvaletten kısa süre sonra yeniden dışkılama isteği
·       Pelvik bölgede basınç, doluluk veya ağrı hissi

Bu yakınmalar yalnızca pelvik taban disfonksiyonuna özgü değildir. Kabızlık; kullanılan ilaçlardan hormonal hastalıklara, beslenme düzeninden irritabl bağırsak sendromuna kadar farklı nedenlerle ortaya çıkabilir. Bu nedenle belirtilerin süresi ve eşlik eden diğer bulgular birlikte değerlendirilmelidir.

Yanlış müshil kullanımından kaçınmanın yolları

Kabızlık yaşayan kişilerin sık yaptığı hatalardan biri, sorunun nedenini araştırmadan müshil kullanmaya başlamaktır. Müshillerin etki mekanizmaları birbirinden farklıdır. Bazıları dışkının su içeriğini artırırken bazıları bağırsak hareketlerini uyarır. Bu nedenle her ürün, her kabızlık türü için uygun olmayabilir.

Özellikle pelvik taban kasları dışkılama sırasında gevşemiyorsa yalnızca bağırsak hareketlerini artıran ürünler, çıkıştaki koordinasyon problemini ortadan kaldırmaz. Karın ağrısı, kramp, ishal veya acil tuvalet ihtiyacı gibi yakınmalar ortaya çıkabilir.

Müshiller gelişigüzel kullanılmamalı, kullanım süresi ve dozu hekim önerisine göre belirlenmelidir. Uzun süredir müshil kullanan ve ilaç olmadan dışkılayamadığını düşünen kişilerin ürünü aniden bırakmak yerine hekimleriyle birlikte bir plan oluşturması önerilir.

Kabızlığın nedeni nasıl araştırılıyor?

Kabızlığın değerlendirilmesinde hastanın dışkılama sıklığı, dışkının yapısı, kullanılan ilaçlar ve tuvalet alışkanlıkları ayrıntılı olarak sorgulanır. Gerekli görülen kişilerde kolorektal geçiş çalışmalarıyla dışkının bağırsakta ilerleme hızı; anorektal manometri ve balon çıkarma testiyle makat ve pelvik taban kaslarının çalışma düzeni incelenebilir. Bazı hastalarda defekografi gibi görüntüleme yöntemlerinden de yararlanılabilir.

Değerlendirme sonucunda beslenme ve sıvı tüketiminin düzenlenmesi, uygun ilaçların planlanması, tuvalet alışkanlığı eğitimi veya pelvik taban fizyoterapisi gündeme gelebilir. Kasların uyumsuz çalıştığı belirlenen kişilerde biofeedback uygulamalarıyla dışkılama sırasında kasların doğru biçimde kullanılması üzerinde çalışılabilir. İzlenecek yöntem, kabızlığın nedeni ve kişinin muayene bulguları doğrultusunda belirlenir.